Chapter 8: Samay aur Gati ka Maapan
Dhoop ghadi aur Ghatika-yantra se pendulum aur parmaanu ghadi tak, log hamesha samay naapne ke chatur tareeke dhoondhte rahe. Is chapter mein pendulum naapenge, second aur ikaai likhna seekhenge, chaal, doori aur samay nikaalenge, m/s aur km/h badlenge, aur ek-samaan aur asamaan gati pehchaanenge.
Is chapter mein tum
- pehle aur ab samay kaise naapa gaya batana
- pendulum ka aavartkaal nikaalna
- chaal, doori, samay nikaalna aur ikaai badalna
- ek-samaan aur asamaan gati pehchaanna
Topics
- Samay ka Maapan NCERT 8.1
Shuruaati ghadiyan chhaaya, paani, ret aur mombatti use karti; Ghatika-yantra 24 minute ki ghati naapta.
- Dheema ya Tez: Chaal NCERT 8.2–8.3
Chaal = doori ÷ samay; ikaai m/s ya km/h (km/h se m/s ke liye × 5/18).
- Ek-samaan aur Asamaan Gati NCERT 8.4
Ek-samaan rekhik gati: seedhi rekha mein barabar samay mein barabar doori.
Key words
- Oscillation
- ek poora aage-peeche jhoola
- Time period
- ek dolan ka samay
- Second (s)
- samay ki SI ikaai
- Speed
- ikaai samay mein doori
- Uniform motion
- seedhi rekha mein barabar samay mein barabar doori
- Non-uniform motion
- barabar samay mein asamaan doori
- Ghatika-yantra
- praacheen Bharatiya doobta-katora jal ghadi
Summary
- Ghadiyan barabar antaraal par dohraati prakriyaon par: chhaaya, paani, pendulum, quartz, parmaanu.
- Pendulum ka aavartkaal lambaai par, bob par nahi; samay ki SI ikaai: second (s).
- Chaal = doori ÷ samay (m/s ya km/h); doori = chaal × samay.
- Ek-samaan gati barabar samay mein barabar doori; zyaadatar asli gati asamaan.